Gia phả học là một ngành của khoa học lịch sử. Sử sách ghi lại những sự kiện của đất nước, Gia phả ghi lại những sự kiện của gia đình và dòng họ. Đối tượng của gia phả học là gia đình và dòng họ. Gia phả học có mối quan hệ và sự tác động qua lại của với các môn khoa học về con người. Gia phả xuất hiện ở Phương Tây và Phương Đông từ xa xưa.
Gia phả học là một môn học cổ xưa của thế giới. Thuật ngữ phương Tây gọi Gia phả học là “Genealogy”. Thuật ngữ này có nguồn gốc từ tiếng Hy Lạp : genea là “generation” có nghĩa là thế hệ, logos là “speech”, “an opinion”, “knowledge” có nghĩa là lời nói, tư tưởng, học thuyết. “Genealogy” là môn học nghiên cứu về lịch sử của các gia đình, các dòng họ.
Thuật ngữ “Gia phả” là từ Hán Việt. “Phả” còn được gọi là “Phổ”, chỉ là một cuốn sổ để ghi chép. Chữ “Phả” cũng còn có nghĩa là trưng bày hay là ghi chép thứ tự. Nói cho gọn nghĩa theo chữ Hán thì “Gia” 家 tức là nhà, còn “Phả” 譜 tức là phả vào, chép vào. Theo Hán Việt Từ điển của Đào Duy Anh thì Gia phả là quyển sách chép “Thế hệ lịch sử tổ tiên trong họ”. Theo cách hiểu Á Đông thì Gia phả là quyển sách ghi chép liên tục đời này tiếp qua đời khác tên tuổi Tổ tiên và con cháu của một nhà, một dòng họ.
Gia phả học là môn học nghiên cứu về gia phả. Nhờ gia phả, người ta biết được đầy đủ những gia đình, các cá nhân bên trong những gia đình ấy. Mục đích của Gia phả học là nghiên cứu một cách khách quan và toàn diện những tiền nhân và hậu duệ của những cá nhân, những mối quan hệ thân tộc của họ, những điểm các biệt về thể chất, trí tuệ và đạo đức của họ.
Gia phả học vừa hỗ trợ cho nhiều môn khoa học về con người, vừa là một môn học có đối tượng và phương pháp riêng.
1. Đối tượng của Gia phả học
Đối tượng của gia phả học là gia đình và dòng họ. Gia phả là cái phản ánh của gia đình và dòng họ. Vì vậy, trước hết phải hiểu thấu đáo về gia đình và dòng họ.
Gia đình là một thiết chế xã hội đặc thù, một nhóm xã hội nhỏ mà các thành viên của nó gắn bó với nhau bởi quan hệ hôn nhân, quan hệ huyết thống hoặc quan hệ con nuôi, bởi tính cộng đồng về sinh hoạt, trách nhiệm đạo đức với nhau nhằm đáp ứng những nhu cầu riêng của mỗi thành viên cũng như để thực hiện việc nối truyền nòi giống.
Có thể phân chia gia đình thành hai loại:
• Gia đình lớn (gia đình ba thế hệ hoặc gia đình mở rộng) thường được coi là gia đình truyền thống liên quan tới dạng gia đình trong quá khứ. Đó là một nhóm người ruột thịt của một vài thế hệ sống chung với nhau dưới một mái nhà, thường từ ba thệ hệ trở lên, tất nhiên trong phạm vi của nó còn có cả những người ruột thịt từ tuyến phụ.
• Gia đình nhỏ (gia đình hai thế hệ hoặc gia đình hạt nhân) là nhóm người thể hiện mối quan hệ của chồng và vợ với các con, hay cũng là mối quan hệ của một người vợ hoặc một người chồng với các con.
Nhiều cá nhân hợp lại thành Gia đình, nhiều gia đình thành một Dòng họ. Dòng họ bao gồm nhiều gia đình cùng có quan hệ huyết thống và nguồn gốc tổ tiên. Dòng họ là một hiện tượng lịch sử – xã hội đặc biệt mang tính phổ quát của nhân loại.
Gia đình – dòng họ là đối tượng của Gia phả. Gia đình – dòng họ có trước, gia phả có sau. Nội dung của gia đình – dòng họ được phản ánh qua gia phả. Việc nhận thức gia đình và dòng họ càng sâu sắc càng bảo đảm cho việc nghiên cứu và thực hành gia phả đạt chất lượng cao.
Gia phả có thể được coi như một bản sử ký của một gia đình hay một dòng họ. Nước có Sử, Nhà có Phả, Sử để ghi lại những sự kiện của đất nước, Phả là để ghi lại những thăng trầm của một họ tộc. Gia phả khác với lịch sử ở chỗ là chỉ dùng trong phạm vi một nhà, một dòng họ, trong khi Sử lại bao gồm hết thảy sự việc hoặc hành động của nhiều người ở nhiều họ khác nhau nhưng liên quan mật thiết tới quốc gia.
2. Chức năng của Gia phả học
Mỗi một môn khoa học đều có một số chức năng nhất định. Chức năng của mỗi môn khoa học được phản ánh ở mối quan hệ và sự tác động qua lại của chính môn khoa học đó với thực tiễn xã hội. Gia phả học có các chức năng cơ bản sau đây:
• a. Chức năng nhận thức: trang bị cho người nghiên cứu gia phả những tri thức về dòng họ và những quy luật phát triển của dòng họ; nhờ đó mà chúng ta có được nhãn quan mới mẻ hơn khi tiếp cận tới các hiện tượng gia đình và dòng họ, cũng như các sự kiện liên quan đến dòng họ. Từng tập hợp các thế hệ nhất định cho ta biết tư tưởng, nhận thức và hành động của họ trong từng thời đại một.
• b. Chức năng tư tưởng: Gia phả học giúp chúng ta nhận thức đầy đủ vị trí của con người trong gia đình dòng họ, góp phần nâng cao tính tích cực của cá nhân và hình thành nên tư duy khoa học trong khi xem xét, phân tích, nhận định, dự báo về các sự kiện, hiện tượng và quá trình phát triển của dòng họ. Giáo dục, định hướng cho việc xây dựng dòng họ văn hóa; góp phần xây dựng xã hội công bằng, văn minh.
• c. Chức năng dự báo: Trên cơ sở nhận diện được hiện trạng dòng họ thực tại và sử dụng các lý thuyết dự báo, các nhà Gia phả học sẽ mô tả được triển vọng vận động của dòng họ trong tương lai gần cũng như tương lai xa hơn.
• d. Chức năng quản lý: Trước hết cần phải nói rõ ngay rằng Gia phả học không phải là khoa học quản lý, nhưng có một điều chắc chắn rằng tất cả các hoạt động quản lý xã hội, hành chính hay nhân sự chỉ trở nên tối ưu khi mà biết sử dụng tốt các kết luận, nhận định và dự báo của Gia phả học về cá nhân và dòng họ.
• e. Chức năng công cụ : Các phương pháp, các kỹ thuật thao tác, các cách thức tiếp cận dòng họ của Gia phả học là những công cụ hữu ích và hết sức cần thiết trong quá trình nghiên cứu về dòng họ và xã hội.
• f. Chức năng cải tạo thực tiễn: Gia phả học không phải nghiên cứu dòng họ để biết cho vui mà thực sự nó góp một phần hết sức quan trọng vào việc cải biến hiện thực.
Dựa vào sự phân tích hiện trạng của dòng họ, Gia phả học sẽ góp phần làm sáng tỏ sự phát triển của dòng họ trong các lĩnh vực đời sống xã hội, phản ánh đời sống tâm tư, tâm hồn và ý chí của cả một dân tộc. Gia phả học sẽ bổ sung nhận thức, hành động, ứng xử đúng đắn, trọn vẹn nhiều mặt thuộc lịch sử, văn hóa, đời sống con người.
0 Nhận xét: